سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

420

المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى)

اسم زمان خبر از مبتدائى كه ذات باشد واقع نمىشود . شارح گويد : بنابراين گفته نمىشود : زيد يوم الجمعة ( زيد روز جمع مىباشد ) . مؤلّف گويد : مقصود از « اسم زمان » ظرف زمان است اعمّ از آنكه لفظ « فى » در تقدير بوده يا آن را در عبارت ذكر نمايند بنابراين نه مثال « زيد يوم الجمعة » كه شارح ذكر كرده صحيح بوده و نه « زيد فى يوم الجمعة » . و وجه آن اينستكه : اسم زمان دلالت برتجدّد و انتقال مسمّى دارد در حالى كه اسم ذات مدلولش امر ثابت و غير متجدّد مىباشد و چگونه مىتوان زمان را برآن حمل نموده و بعنوان خبر ذكر كرد . توضيح خبر عبارتست از يكى از دو ركن كلام كه برركن ديگر يعنى مبتداء حمل مىشود و در محلّش ثابت است كه حمل خبر برمبتداء يا به صورت حمل اوّلى بوده يا بنحو حمل شايع مىباشد . مقصود از حمل اوّلى آنست كه : خبر از حيث مفهوم و مصداق همان مبتداء باشد و بعبارت ديگر مبتداء و خبر از قبيل مترادفين فرض شوند مانند : الانسان حيوان النّاطق يا الانسان بشر . و مراد از حمل شايع آنست كه : خبر تنها از نظر مصداق عين مبتداء بوده ولى مفهوما باهم متغاير باشند . و بعبارت ديگر مبتداء خاصّ و خبر اعمّ از آن باشد مانند : زيد انسان يا الحسن عالم . چه آنكه « زيد » در مثال اوّل مصداقى از « انسان » بوده و « الحسن » فردى از « عالم » مىباشد .